TRẦM CẢM
Trầm cảm là một căn bệnh tâm thần nghiêm trọng ảnh hưởng đến hàng triệu người trên khắp thế giới. Được biết đến như một kẻ thù âm thầm, trầm cảm không chỉ tác động đến tâm trí mà còn gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe thể chất và chất lượng cuộc sống. Hiểu rõ về nguyên nhân, triệu chứng, và phương pháp điều trị trầm cảm là bước đầu tiên quan trọng để mỗi người có thể nhận biết và đối phó với căn bệnh này một cách hiệu quả. Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn toàn diện về trầm cảm, giúp bạn hiểu rõ hơn và có những biện pháp hỗ trợ phù hợp cho bản thân hoặc người thân xung quanh.
1. Giới thiệu về trầm cảm
Định nghĩa trầm cảm:
Trầm cảm là một rối loạn tâm thần phổ biến và nghiêm trọng, ảnh hưởng đến cảm xúc, suy nghĩ và hành vi của con người. Đây không chỉ là một trạng thái buồn bã thoáng qua mà là một căn bệnh kéo dài và ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống hàng ngày. Theo Hội Tâm thần học Mỹ (2013), rối loạn trầm cảm được đặc trưng bởi các một hay nhiều giai đoạn trầm cảm, bệnh nhân không bao giờ được phép có các giai đoạn hưng cảm, giai đoạn hỗn hợp hoặc giai đoạn hưng cảm nhẹ trong quá trình phát triển của bệnh. Các giai đoạn trầm cảm phải kéo dài ít nhất 2 tuần. Trầm cảm khiến người bệnh mất hứng thú với các hoạt động từng yêu thích, cảm thấy mệt mỏi, tuyệt vọng, và có thể dẫn đến các vấn đề về sức khỏe thể chất.
2. Nguyên nhân của trầm cảm
Theo PGS. TS Bùi Quang Huy trưởng khoa tâm thần Bệnh viện 103, gây ra rối loạn trầm cảm không phải là một gen duy nhất mà là nhiều gen cùng chịu trách nhiệm theo một cơ chế tổ hợp gen phức tạp. Ở hầu hết các quốc gia, không phân biệt về văn hóa, đều thấy tỷ lệ trầm cảm ở nữ cao hơn ở nam từ 1,5 đến 3 lần, trầm cảm tăng theo lứa tuổi.
Rối loạn chất dẫn truyền thần kinh bao gồm norepinephrin, dopamin, GABA đặc biệt là serotonin được coi là nguyên nhân chính của rối loạn trầm cảm.
Căng thẳng tâm lý được cho là yếu tố thúc đẩy khởi phát giai đoạn trầm cảm đầu tiên.
3. Triệu chứng của trầm cảm
Từ 5 trong số các triệu chứng sau được biểu hiện trong thời gian từ 2 tuần trở lên có thể chuẩn đoán rối loạn trầm cảm:
- Khí sắc giảm: Vẻ mặt của bệnh nhân thường buồn rầu, bệnh nhân rất dễ khóc với một kích thích cảm xúc nhỏ. Nhiều bệnh nhân thường khóc trong quá trình bác sĩ khám bệnh. Đôi khi bệnh nhân có thể vui vẻ nhưng buồn rầu vẫn chiếm thời gian lớn trong ngày.
- Giảm sút rõ ràng các thích thú/sở thích cho hầu hết các hoạt động: Bệnh nhân thường nói mình không thích thú gì nữa cả. Ngay cả những điều làm bệnh nhân rất hứng thú trước đây như mua sắm, làm đẹp, du lịch. Một phần do bệnh nhân không có năng lượng để thực hiện những sở thích đó nữa. Ngay cả quan hệ tình dục bệnh nhân cũng không còn hứng thú. Tuy nhiên bệnh nhân lại có thể nghiện một số hành vi như nghiện game, nghiện internet
- Ăn ít, ăn mất ngon, sút cân rõ ràng hoặc ăn quá nhiều: Bệnh nhân thường than phiền mình không thấy ngon miệng chút nào cả hoặc bệnh nhân không còn hứng thú gì với ăn uống nữa. Có bệnh nhân nói rằng mình chỉ ăn để sống thôi, nhiều khi phải cố gắng ăn nhưng bệnh nhân vẫn ăn được rất ít. Thậm chí bệnh nhân có thể nói rằng mình không cảm nhận được vị gì cả, ăn như nhai rơm. Do ăn rất ít nên bệnh nhân thường sút cân, thông thường bệnh nhân sút 2-3kg/tháng nhưng cũng có nhưngc bệnh nhân sút cả 10kg 1 tháng. Ngược lại số ít bệnh nhân lại ăn nhiều hơn bình thường và tăng cân.
- Mất ngủ hầu như hàng ngày hoặc ngủ quá nhiều: Bệnh nhân thường ngủ được rất ít, chỉ khoảng 2-3 giờ/1 đêm. Bệnh nhân thường khó vào giấc ngủ, phải nằm trằn trọc lâu mới ngủ được khiến bệnh nhân rất khó chịu khi người khác đã say giấc mà bệnh nhân chưa ngủ được. Bệnh nhân thường ngủ không sâu giấc và dễ thức dậy, khi thức dậy lại rất khó ngủ lại. Nhiều bệnh nhân thức dậy từ 1-2 giờ sáng và không thể ngủ lại được.
- Vận động tâm thần chậm hàng ngày hoặc kích động: Bệnh nhân thường làm việc, vận động chậm chạp, suy nghĩ chậm chạp, thậm chí nói và trả lời câu hỏi cũng chậm chạp hơn bình thường. Một số bệnh nhân lại có biểu hiện kích động.
- Mệt mỏi hoặc mất năng lượng hầu như hàng ngày: Bệnh nhân hầu như luôn cảm thấy thiếu năng lượng, uể oải. Với những việc nhẹ nhàng bệnh nhân cũng cảm thấy mệt. Biểu hiện mệt mỏi thường nặng hơn vào buổi sáng.
- Cảm giác vô dụng hoặc tội lỗi quá mức: Bệnh nhân cảm thấy mình không làm được việc gì có ích, thấy mình là gánh nặng của gia đình. Điều này dễ dẫn đến ý định và hành vi tự sát.
- Giảm khả năng suy nghĩ, tập trung chú ý, ra quyết định. Bệnh nhân rất khó duy trì chú ý, thậm chí đọc một trang sách hoặc một bài bái ngắn bệnh nhân cũng phải cố gắng nhiều mới tập trung chú ý được. Giảm tập trung chú ý dễn đến bệnh nhân giảm trí nhớ do giảm khả năng tiếp nhận và lưu trữ thông tin. Bệnh nhân khó đưa ra quyết định dù với một việc nhỏ như ăn gì trưa nay.
- Ý nghĩ về cái chết, ý định tự sát hoặc hành vi tự sát: Đây là triệu chứng nặng nhất của trầm cảm. Triệu chứng này có thể gặp ở tất cả các mức độ trầm cảm. Bệnh nhân có thể nghĩ rằng bệnh như thế này thì chết mất, sau đó là mình chết đi sẽ giảm gánh nặng cho mọi người và cuối cùng là kế hoặc và hành vi tự sát.
Các triệu chứng không thoả mãn cho một giai đoạn hỗn hợp. Các triệu chứng ảnh hưởng rõ đến các chức năng xã hội, nghề nghiệp hoặc trong các lĩnh vực quan trọng khác. Các triệu chứng không phải là hậu quả của một chất hoặc do một bệnh cơ thể.
4. Chẩn đoán trầm cảm
Cần phân biệt trầm cảm với một số bệnh có triệu chứng tương tự như mất ngủ tiên phát o âu lan tỏa âm thần phân liệt, nghiện rượu và ma túy, các bệnh thực tổn như ung thư, mất trí, bệnh tuyến giáp… có thể có các triệu chứng mất ngủ, mệt mỏi, chán ăn, sút cân, giảm trí nhớ, chú ý… giống như trầm cảm
5. Phương pháp điều trị trầm cảm
Một kế hoạch điều trị hiệu quả thường bao gồm sự kết hợp giữa thuốc, trị liệu tâm lý, và thay đổi lối sống. Quan trọng là mỗi cá nhân cần được đánh giá chính xác và điều trị dựa trên tình trạng cụ thể của mình từ chuyên gia y tế các bác sĩ chuyên khoa tâm thần.
Việc điều trị trầm cảm là một quá trình dài và cần sự kiên nhẫn. Gia đình và bạn bè đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người bệnh điều trị.
6. Kết luận
Trầm cảm là một rối loạn tâm thần nghiêm trọng có thể gây ra nhiều hậu quả tiêu cực đối với cuộc sống của người bệnh nếu không được điều trị kịp thời. Ảnh hưởng đến sức khỏe tâm lý và tinh thần: Nếu không được điều trị, các triệu chứng trầm cảm như buồn bã, tuyệt vọng, và lo âu có thể trở nên nghiêm trọng hơn và kéo dài. Một trong những hậu quả nghiêm trọng nhất của trầm cảm không được điều trị là tăng nguy cơ tự tử. Trầm cảm không được điều trị có thể dẫn đến hoặc kết hợp với các rối loạn tâm thần khác như rối loạn lo âu, rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD), và rối loạn lưỡng cực.
Ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất: Trầm cảm có thể làm suy yếu hệ miễn dịch, Nghiên cứu cho thấy trầm cảm không được điều trị có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch như nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Trầm cảm có thể dẫn đến tăng hoặc giảm cân bất thường và các rối loạn ăn uống như chán ăn hoặc ăn uống không kiểm soát.
Ảnh hưởng đến công việc và học tập: Người bệnh thường gặp khó khăn trong việc tập trung, ra quyết định, và hoàn thành công việc. Điều này có thể dẫn đến giảm hiệu suất công việc và học tập kém.
Ảnh hưởng đến mối quan hệ xã hội: Người bệnh thường có xu hướng tránh xa bạn bè, gia đình và các hoạt động xã hội, dẫn đến tình trạng cô lập xã hội và cảm giác cô đơn. rầm cảm có thể gây ra các xung đột và căng thẳng trong các mối quan hệ cá nhân và gia đình. Người bệnh có thể trở nên dễ cáu gắt, xa cách, hoặc không quan tâm đến những người xung quanh.
Ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống: Trầm cảm làm giảm khả năng cảm nhận niềm vui và sự hứng khởi trong các hoạt động hàng ngày, dẫn đến cảm giác cuộc sống vô nghĩa và thiếu mục đích sống
Để đặt lịch khám vui lòng bấm số 0869812989 Bác sĩ Phạm Thị Thu hoặc đặt lịch trực tiếp tại Website bacsitamthan.net.
Tham khảo
Cổng thông tin điện tử của Bộ Y tế https://moh.gov.vn/home
Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ: https://www.psychiatry.org/
Viện Sức khỏe Tâm thần Hoa Kỳ https://www.nimh.nih.gov/
Tổ chức Y tế Thế giới – Sức khỏe Tâm thần https://www.who.int/mental_health